Latincenin telaffuzunu nereden biliyoruz
Pazar Sohbeti, 5 Şubat 2023
Roma İmparatorluğu dönemindeki Latince harflerin telaffuzunu nasıl biliyoruz? Misal, Sezar’ın Kaesar olarak telaffuz edileceğini nereden biliyoruz? Sonuçta elimizde Romalılardan kalma bir ses kaydı yok.
Basit iki veri var elimizde. Bir, başka dillere nasıl aktarmışlar? C harfiyle Caesar yazılan kelime, Yunanca’ya Kaisar olarak aktarılmış. Süryanice’ye, yani Arami diline Kaysr olarak aktarılmış, Ermenice’ye de Kaysr olarak geçmiş. Yabancı kelimeleri kendi dillerine fonetik olarak aktarmışlar. Az sayıda örnekten dahi yola çıksan bütün sistemi kolayca çözersin. Demek ki Latince C harfi, ince seslilerden önce dahi /k/ olarak telaffuz ediliyormuş.
İkinci çok önemli bilgi kaynağı, imla hatalarıdır. Vatandaşlar evrak yazarken, hatta bazen kitap yazarken, daha basit yazıtlarda, mesela grafitilerde, cahil insanların yazdığı sözleşmelerde, doğum ölüm belgelerinde sürekli imla hatası yaparlar. İmla hataları birer semptomdur. Yani hangi sesler birbiriyle karıştırılıyor, hangi harfi yerine başka harfi yanlışlıkla yazıyorlar buna bakarak çözersin bütün telaffuz tarihini.
Latince çok yakından incelenmiş bir dildir. Sadece Orta çağın erken dönemi, yani 500’lerden 1000’lere kadar olan dönem biraz karanlıktır. Çünkü o devire ait yazılı belge çok az. Fakat bu dönem dışında Latince’nin telaffuz özellikleri, neredeyse kuşaktan kuşağa, yani otuzar yıllık aralıklar halinde çok ayrıntılı olarak bilinir, incelenmiştir.