“Laik toplumlarda kanunlar kutsal değildir. Zaman içinde insanların gelişen ihtiyaçlarına göre hukukta iyileştirme yapılabilir. Laik toplumlarda insanlar kendi yasalarını yapar, tanrı onların dünyada yaptıklarına karışmaz.”
Kanunları alelumum ‘insanlar’ yapmaz. ‘Birileri’ yapar. “Kanunlar zaman ve zemine göre değiştirilebilir” dediğiniz zaman kimin ne zaman ve hangi koşullarda değiştirebileceğini de belirtmeniz gerekir.
Bugünkü seküler şehirliler, dindar köylüler ve taşralılar ikiliği, geçmişte tersi miydi? Osmanlı üst zümresi, halkı dinsiz cahiller, kendilerini ise gerçek dindar olarak mı görüyordu?
Kesinlikle. Bu çağda yaşadığımız dönüşümün en çarpıcı boyutu, ilk önce fark etmeniz gereken ve analizin en başına yerleştirmeniz gereken boyutu şudur: İslam tarihi boyunca bir elit dini olmuştur.